zondag 10 april 2011

epigenetics

Soms hoor of lees je iets en dan is het net alsof er iets in je ontwaakt. De informatie is nieuw, maar toch ook niet. Het is alsof je het toch ergens al eerder gehoord had, alsof je het altijd al geweten had. Zoiets overkwam mij toen ik vorige week een lezing volgde van Anna Verwaal over (oa) epigenetics.
Ze vertelde hoe wetenschappers nog helemaal niet zo lang geleden (5?10?jaar) aan het ontdekken zijn dat ons genenpatroon helemaal niet zo vast ligt als we tot dan toe dachten. Bij elke nieuwe conceptie, en al 2 maanden daarvoor (!) past de toekomstige zaadcel en eicel haar genetische informatie aan, aan de situatie van de vader en moeder op dat moment. Dat kan een situatie zijn van hongersnood of overvloed, van stress en oorlog, depressie of een van liefdevol geluk. Op grond van die informatie 'kiest' de zaadcel en eicel de genen die ze door gaat geven bij een eventuele conceptie. Idem op het moment van conceptie. Op dat moment moet immers handjeklap gedaan worden tussen de dubbele genenparen van pappa en mamma, en "kiest" het pre-embryo wat past bij de situatie van dat moment, de conceptie. Vervolgens gaat het embryo groeien in de baarmoeder. De invloed van 'nurture' (de omgeving) op deze genenmix begint. Dit zal de rest van het leven doorgaan.
Twee dingen. De invloed van 'nurture' verandert vervolgens niet alleen dit individue, maar ook de genen die dit individue weer doorgeeft. En hiermee de volgende generaties. Dat is relatief nieuwe kennis. Wat we al langer wisten is dat de invloed van 'nurture' in de primal period (conceptie, zwangerschap, de geboorte en de eerste jaren na de geboorte) van essentieel belang is voor de rest van je verdere leven. Dit is de periode waarin je hersenen en de rest van je lichaam gevormd worden, waarin al je 'thermostaten' als het ware afgesteld worden. Steeds meer en nieuw onderzoek komt nu naar buiten met nog meer aanwijzingen voor deze theorie. Lees bijvoorbeeld het momenteel zo populaire boek van Dick Swaab over het ontstaan van ons brein. Deze onderzoeken laten zien hoe belangrijk de primaire periode is. En dus hoe belangrijk het is dat we met zorg omgaan met zwangere vrouwen en baby's. Voorbeelden: vrouwen die depressief zijn of langdurig gestresst in de zwangerschap hebben oa meer kans dat hun kind later ook depressief zal zijn (en dit staat dus los van de genetisch 'aanleg' tot depressie). Kinderen geboren in of net na de hongerwinter, bleken later in het leven vaker suikerziekte of hart-en vaatziekten te ontwikkelen of voortijdig overlijden vergeleken met de babies uit de jaren daarvoor of daarna. Ook weten we dat als je kijkt naar mensen met serieuze psychische aandoeningen of suicidaal gedrag, dat zij significant vaker problemen ondervonden hebben in deze primaire periode. Hetzij een stressvolle zwangerschap, hetzij een moeilijke gemedicaliseerde geboorte, hetzij een stressvolle tijd daarna. of nog erger, alledrie. Maar let op! Dit kan je niet omdraaien. Het betekent niet dat als je bijvoorbeeld 'geen borstvoeding hebt gehad' je "dus" later depressief zal worden...
Want hier komt die epigenetics ook weer om te hoek kijken: Je kan dit soort 'setbacks' ook weer (deels) ongedaan maken, door ze bewust te helen. Bijvoorbeeld door extra veel liefde en aandacht aan een dergelijk kind te geven. Door te begrijpen waarom sommige babies huilbabies zijn en de situatie niet te verergeren door ze dan ook nog eens te "riablommen" en ze met een kookwekker in de hand te babytrainen tot ze het huilen opgeven. Sommige mensen hebben een slechte start met een moeder die heel ongelukkig was in de zwangerschap, of een geboorte vol met pijnstilling, bijstimulatie, tangverlossing, ik noem maar wat. Maar vervolgens is er voldoende aanwezig, in de genen en in de 'nurture' om deze tegenslag te compenseren. Wat maakt dat niet elke persoon met een tragische start zal eindigen als een psychoot of een massamoordenaar...
Een heel belangrijke negatieve invloed van de omgeving op wie wij later worden, vindt momenteel plaats tijdens bevallingen. Meer en meer bevallingen worden opgewekt of 'bijgestimuleerd' met kunstmatig oxytocine. Oxytocine is het hormoon dat we nodig hebben om empathie te voelen, om elkaar te helpen, van elkaar te houden en om liefdevol te zijn. Tijdens een natuurlijke geboorte wordt het lichaam van de moeder en de placenta en daarmee het kind, overspoeld met natuurlijk oxytocine. Dit oxytocine heeft meerdere functies. Allereerst natuurlijk om in de baarmoeder krachtige samentrekkingen op gang te brengen, maar tegelijkertijd bindt het oxytocine zich ook aan de receptoren hiervoor in de hersenen van het kind. Hiermee legt het de basis om later het eigen oxytocine te kunnen opnemen. Op het moment dat men synthetisch oxytocine toedient aan de moeder, en dus aan de baby, maakt dit kunstmatige oxytocine de recpetoren van het kind minder gevoelig voor natuurlijk oxytocine! Een beetje zoals drugsgebruikers steeds meer drugs nodig hebben om een 'high' te kunnen voelen en geen 'geluk' meer ervaren bij 'gewone' prikkels zoals mooie muziek, een omhelzing etc. Ik weid een beetje uit hier, want het is een ingewikkeld verhaal. hier en hier vind je een artikel dat dieper op dit voorbeeld ingaat.
Wat me op het deel van de lezing brengt dat de meeste indruk op me maakte: cellulair geheugen. Het blijkt dat ons lichaam elke ervaring die we meemaken opslaat in het zogeheten cellulaire geheugen. Sommige ervaringen worden natuurlijk ook opgeslagen in de hersenen en kan je je al dan niet bewust herinneren. De meeste (alle?) ervaringen echter worden echter opgeslagen in het weefsel zelf. Is helemaal geen hocuspocus, maar verklaart bijvoorbeeld hoe we leren lopen. De spieren en zenuwen in je benen en je evenwichtscentrum onthouden elke nieuwe poging, sturen bij en voila, op een dag loop je alsof je nog nooit anders gedaan hebt. Ook negatieve ervaringen worden opgeslagen op celniveau. Soms, als je later weer geconfronteerd wordt met een gelijksoortige situatie kan je dan opeens overvallen worden door een hele sterke irrationele angst terwijl je allang niet meer 'weet' waar deze vandaan komt. Het sterkste en meest chokerende voorbeeld vond ik het verhaal over onderzoek wat gedaan is naar mannen die in Amerika in 'death row' zitten. Door de bank genomen geen echte lieverdjes deze mannen. Vanuit de theorie over epigenetics en het cellulaire geheugen, waren de onderzoekers geintereseerd naar de 'primal period' van deze mannen. Dus ze zijn op zoek gegaan naar informatie over hun zwangerschap en geboorte. Een verhaal was gruwelijk. Een massamoordenaar die veroordeeld was vanwege het afslachten van vrouwen mbv een soort stok met een haak eraan bleek als foetus bijna gestorven te zijn. Zijn moeder was ongewenst zwanger en had meermalen geprobeerd hem te aborteren met een kledinghanger. Bijna vergelijkbaar met het wapen dat hij later onbewust koos. Nu is dit wel een heel sterk verhaal, maar toch. Ik kan niet anders dan me afvragen,  elke keer dat ik geconfronteerd wordt met weer een tragedie, zoals onlangs in Alphen aan de Rijn, wat is het verhaal van de dader? Wat is er gebeurd dat deze persoon zo ver verwijderd is geraakt van zijn oorsprong? Of is dit misschien de enige oorsprong die hij kent?
En wat is er gebeurd met onze samenleving nu bevallingen steeds vaker mechanisch verstoord worden? wat voor invloed heeft dit op onze capaciteit om lief te hebben in plaats van angst te voelen? En wat voor invloed heeft dat dan uiteindelijk op onze maatschappij als geheel?

dinsdag 28 september 2010

de mooiste van 2010

Na 4 jaar opleiding en 12 jaar werken, en ruim 500 baringen, krijg ik niet meer bij elke bevalling kippenvel. En bij veel bevallingen krijg ik tegenwoordig kippenvel van verdriet. Omdat ze lopen zoals ze lopen, gemedicaliseerd en met steeds meer ingrepen. Ik denk dat al mijn collega's wel herkennen dat je na verloop van tijd redelijk goed kan inschatten waar het heen zal gaan met een baring en een barende. Maar soms wordt je godzijdank nog eens verrast. Ik bedoel, kwamen mijn inschattingen maar niet zo vaak uit, dan kreeg ik wellicht weer vaker kippenvel.
Bij sommige mensen voel je het verloop al aankomen vanaf de eerste keer dat ze op je spreekuur komen. Of denk je dat te weten. Zoals bij deze mensen. Het zat er dik aan te komen dat zij een langdurige niet vorderende pijnlijke bevalling zou gaan krijgen en dat was ook zo. Dat is dan bijna niet vol te houden of je moet super super gemotiveerd zijn om dit per se op eigen kracht te (blijven) doen. Omdat je gelooft in de schoonheid van bevallen. Omdat je een geweldige oerhippie bent. Of omdat je het gewoonweg verdomd om je plat te laten spuiten door de medische mallemolen. Maar daar leek zij mij echt geen type voor... (lees timide angstige allochtone moslima, nog niet heel lang in Nederland). Net zoals je weet dat je vast kan gaan bellen voor een epiduraal als iemand over zichzelf zegt dat zij een hele hoge pijngrens heeft. Maar goed, het blijven vooroordelen natuurlijk.
En soms wordt je dan geweldig verrast door iemand, zoals deze keer. Na 15 uur zeer pijnlijke weeen, geen vordering vanaf 2 cm en helemaal stuk zijn (zij, ik had tussendoor nog paar uurtjes kunnen slapen), voorzichtig de mogelijkheid van pijnstilling en dus even kunnen uitrusten geopperd. Dat wilde ze absoluut niet. Vond ik dapper, maar ik was ook bezorgd, want ik zag het aankomen dat ze de nacht erna alsnog die richting op zou gaan, met evt nog een keizersnede door uitgeputte baarmoeder & mamma als toetje. Afijn, ik ben een van de laatsten om iemand pijnstilling op te dringen, dus afgewacht. Volgende avond (24 uur weeen verder) gelukkig eindelijk vooruitgang: 5 cm ontsluiting. Helaas voor mij (oerhippie vroedvrouw ;-) geen wens tot thuis bevallen en dus zijn we naar het ziekenhuis gegaan voor een poliklinische bevalling. Ze wilde daar in bad bevallen, dus een beetje oerhippie is ze misschien toch stiekem een beetje eigenlijk wel ;-), zonder dat ze het weet van zichzelf. Weer 3 uur later 7-8 cm en uiteindelijk in de ochtend kind geboren, in bad, na 2 uur heel hard persen op eigen kracht en haar gevoel daarin volgend.
Ik vond deze bevalling zo prachtig omdat ze me helemaal overrompeld heeft met haar (voor mij) onvoorziene kracht. Ze was in de zwangerschap altijd zo timide, een muisje, zo angstig en piepend bij elk klein pijntje en ongemak. En haar man ging daar dan ook telkens heel erg in mee, aslof ze bij elk pijntje bijna doodging, dat werk. En dan opeens die oerkracht aan kunnen, en maar doorgaan, terwijl ze echt veel pijn had en doodop was. Ik bedoel, mijn bevalling duurde ook 30 uur, maar dat was een feestje. Ik had amper pijn en heel veel fijne endorfines, dus zat heerlijk te trippen. Niet te vergelijken dus. En toen zag ik de vliezen onder water naar buiten puilen, en toen braken de vliezen door al die kracht en toen zag ik de haartjes. en toen werd het hoofdje geboren en een paar minuten later het kindje, een jongetje. En die huilde niet maar ging rustig ademen terwijl hij met hele grote verbaasde ogen om zich heen keek in die badkamer. Zo van "waar ben ik in godsnaam beland?" En iedereen huilen en lachen, pappa, mamma, oma (die ook echt op was van de zenuwen en al eerder had moeten huilen omdat haar kind zo'n pijn had). En het was al net zo'n vogeltje als zijn mamma. Klein en dun met hele lange armen en benen en vingers. Dus daar zat die grote lange dunne mammavogel met haar kleine vogelkindje allebei heel verlegen en verbaasd en opgetogen naar elkaar te kijken. Eerder had ze me ook aan Eucalypta doen denken, zoals Paulus haar zag, die combinatie van kracht en kwetsbaarheid.
Nouja, ik weet niet, zo zijn ze dus verre van allemaal, ik was zo ontroerd opeens. Misschien wel omdat het natuurlijke bevallen meer en meer zo onder vuur ligt. Dat ik ook wel eens twijfel of we ('de natuurlijke bevalmaffia') het niet gewoon los moeten laten allemaal, vooral als ik er weer een paar achter elkaar linea recta mag doorsturen naar de anesthesist. Dat ik denk: ben ik nu nog een vroedvrouw of een doorgeefluik? Misschien beter solliciteren bij de Mcdrive dan maar...
En dan opeens weet ik weer waarom ik hier ben, waarvoor ik het allemaal doe. Want in bijna elk ander land (en wellicht ook bij sommige van mijn collegae hier in Nederland?) was zij gemanaged, gemonitoord, gestoord, niet gezien, niet gehoord en was haar bevalling haar uit handen genomen. Onder het mom van goede zorg en met de beste intenties. Tenzij ze wellicht een hele fanatieke anti-establishment hippie was geweest. Zodat ze deze baring voor zichzelf had kunnen afdwingen. Maar dat is ze juist niet. En dan ben ik zo blij dat ik er mag zijn om te zorgen dat niemand haar verder lastig valt met onnodige ingrepen en gedoe. Misschien dat ik daarom zo geraakt werd?

maandag 27 september 2010

dan maar een blog

Kreeg van de week een hele boze reactie op mijn tweets over een prachtige bevalling die 30 uur duurde. Vanwege de duur van die baring (ik had weinig te doen zoals het hoort bij een goede baring) en om de ouders zo min mogelijk te storen in hun proces, ben ik maar wat gaan surfen op internet (in een andere ruimte). En af en toe wat gaan twitteren over de baring dus. Anoniem natuurlijk, maar me duidelijk toch niet voldoende bewust van hoe openbaar twitter is.
Toen ik ze terug las (zeker met de antwoorden op vragen van andere twitterende verloskundigen er, uit de context, nog tussen geplaatst), vond ik het er ook wel raar uitzien, zo bij elkaar. Ver afstaand van mijn intentie in elk geval. Dus besloot ik vandaag dan eindelijk ook maar een blog te beginnen. Voor meer genuanceerde verslaglegging van wat ik blijkbaar toch graag met de wereld wil delen.
Om te beginnen die prachtige baring en waarom ik daar nu toch zo van onder de indruk was. Misschien dat die furieuze twitteraar dat nog wil lezen ooit. Maar daar gaat het eigenlijk niet om. Ik vond het een wijze les om een mooi proces voortaan niet meer op te breken in kleine tweets. Doet geen recht aan het geheel.